Küresel Dizel Krizinde Rafineri Kapasiteleri Daralırken G7 Ülkeleri Rezervleri Devreye Soktu
Küresel dizel piyasasındaki arz sıkışıklığı, rafineri kayıpları ve rekor fiyat artışları nedeniyle G7 ülkeleri 100 milyon varil ham petrol ve dizel rezervini piyasaya salma kararı aldı.
Küresel dizel piyasasında yaşanan arz sıkışıklığı ve rafinerilerin devre dışı kalması rekor fiyat artışlarına yol açarken, G7 ülkeleri stratejik rezervlerinden 100 milyon varil ham petrol ve dizel salınmasına karar verdi.
Küresel Dizel Piyasasında Arz Sıkışıklığı
Kamyonlardan traktörlere kadar ağır yükün enerjisini sağlayan dizelde küresel piyasa son yılların en sert arz sıkışıklığını yaşıyor. Ortadoğu ve Rusya’da rafinerilerin büyük ölçüde devre dışı kalması, ham petrolü kullanılabilir yakıta dönüştüren kapasiteyi daralttı.
İran savaşı öncesinde Ortadoğu küresel dizel ihracatının yüzde 19’unu, Rusya ise yüzde 11’ini karşılıyordu. Körfez ülkelerinden sevkiyat ağustosta savaş öncesinin dörtte birine inerken, Rusya’nın dizel ihracatı mayıs seviyesinin yüzde 20’sine geriledi.
Tarihi Rekorlar ve Enflasyon Baskısı
ABD’de perakende dizelin galonu 6.53 dolarla tarihi zirveyi görürken, AB’de ortalama fiyat galon başına 9.63 dolara çıktı. IEA Başkanı Fatih Birol dizel fiyatlarının savaş öncesine göre iki katına çıktığını ve enflasyonu baskılayacağını belirtti.
G7 Stratejik Rezervleri Devrede
G7 liderleri stratejik rezervlerden toplam 100 milyon varil ham petrol ve dizelin dört ay içinde piyasaya verilmesini kararlaştırdı. İlk 20 günde önemli miktarda dizel salınacak olması nedeniyle Brent petrol yüzde 2.2 düşüşle 100 dolara geriledi.
Ancak uzmanlar 100 milyon varilin dünyanın yalnızca yaklaşık bir günlük petrol talebine denk geldiğini, bunun sadece zaman kazandıracağını ve pompada sınırlı bir düşüş sağlayabileceğini vurguluyor.
Sürücüler ve Nakliye Sektörü Zor Durumda
ABD otoyollarında sürücüler her doların hesabını yapıyor ve bir kamyoncunun 572 litrelik dolumu 944 doları buldu. Bağımsız sürücüler yemeklerini kabinde pişirirken, son bir ayda bir düzineden fazla küçük nakliye şirketi iflas başvurusunda bulundu.
Avrupa'nın İthalat Bağımlılığı
Rus yakıtından uzaklaşılması ve rafineri kapasitesinin azalması Avrupa'yı ithalata bağımlı kıldı. Kıta günde yaklaşık 1.5 milyon varil dizel ithal ediyor ve rafineriler yüzde 80'in üzerinde kapasiteyle çalıştığı için üretimi artırma alanı sınırlı bulunuyor.
Alternatif Kaynaklar ve Türkiye'deki Fiyatlar
Kısa vadede en önemli ek kaynak olan Çin, ağustos ve eylülde küresel piyasaya ayda yaklaşık 800 bin ton ek ürün sağladı. Türkiye'de ise İstanbul'da motorinin litresi 17 Eylül'de 100.31 lirayla ilk kez 100 lirayı aşarken, 1 Ekim'de 97.10 liraya geriledi.