Küresel Enerji Krizinde Hükümetler Savaş Kaynaklı Ekstra Kazançları Vergilendiriyor

Petrol fiyatlarındaki artış ve Hürmüz Boğazı'ndaki arz kesintileri enerji şirketlerinin karlarını rekor düzeye çıkarırken, dünya genelinde hükümetler bu savaş kaynaklı ekstra kazançlardan vergi almak üzere yeni düzenlemeleri devreye sokuyor.

Artan Petrol Fiyatları ve Enerji Karları

Petrol fiyatındaki yükseliş enerji şirketlerinin bilançolarını yukarı taşıdı. Hürmüz Boğazı’ndaki arz kesintileri ve Ortadoğu’daki üretim kaybı, küresel petrol ürünleri piyasasında sıkışma yarattı.

Savaşın ardından petrol fiyatlarının 100 doların üzerine çıktığı ilk çeyrekte sekiz büyük petrol şirketinin yaklaşık 93 milyar dolar kar ettiği hesaplanıyor.

Rafinerilerde Kar Marjı Sıçraması

İran savaşı rafineriler için de büyük bir kar fırsatı yarattı. Hürmüz Boğazı'ndaki kesinti ve saldırılar ham petrol arzını sıkıştırarak benzin, motorin ve jet yakıtında kıtlık riskini artırdı.

İkinci çeyrekte savaş nedeniyle küresel rafineri üretiminin yaklaşık yüzde 6'sı devre dışı kaldı. Arzın daralması rafine ürün fiyatlarını yukarı iterken şirketlerin kar marjını büyüttü.

İngiltere'nin Öncü Vergi Modeli

Olağanüstü kâr vergisinin en belirgin örneği İngiltere'de görülüyor. 2022'de getirilen Energy Profits Levy, Kasım 2024’te yüzde 38’e çıkarıldı.

Mevcut vergi yüküyle birlikte Kuzey Denizi petrol ve gaz faaliyetlerinde efektif marjinal oran yüzde 78’e kadar çıkarken, düzenlemenin 2030’a kadar sürmesi planlanıyor.

Romanya ve İtalya'daki Ek Düzenlemeler

Romanya, net cirolar üzerinden yüzde 0,5 vergi uygulayarak enerji zincirinin gelirinden kamu payı alıyor. Düzenlemenin 2026 sonuna kadar sürmesi öngörülüyor.

İtalya ise 2026 ve 2027 vergi dönemlerinde enerji şirketlerinin bölgesel üretim vergisi IRAP’a 2 puanlık ek yük getirdi.

Avrupa'da Yeni Vergi Tasarıları ve Çağrılar

Portekiz, 2026 karlarının ortalamanın yüzde 20 üzerine çıkan bölümüne yüzde 33 oranında dayanışma katkısı getirecek düzenlemeyi onayladı.

Polonya ise satış gelirlerinin belirli bir kısmına yüzde 60 vergi öngören teklifi gündeme alırken; Almanya, Avusturya, İspanya, İtalya, Portekiz ve Polonya AB çapında vergilendirme talep ediyor.

ABD ve Türkiye'deki Gelişmeler

ABD'de Demokrat senatörlerin desteklediği tasarı, savaş öncesi fiyatla mevcut fiyat arasındaki farktan doğan ekstra kazancı hedefliyor ancak yasalaşması siyasi açıdan zor görünmektedir.

Dünyadaki artışa paralel olarak Türkiye'de de Tüpraş ve Petkim gibi enerji şirketleri 2026 yılının ilk yarısında rekor düzeyde net kârlar ve hasılatlar açıkladı.