Vergi İdaresi ve Hazırlığında Yapay Zeka Kullanımı İçin Risk Çerçevesi
Yapay zekanın vergi idaresinde kullanımına yönelik riskler incelenmekte ve vergi otoriteleri ile hazırlayıcılar için özel risk sicilleri önerilmektedir.
Yapay zeka teknolojilerinin vergi idaresi ve hazırlık süreçlerine entegrasyonu, önemli performans fırsatları sunarken beraberinde hukuki ve finansal riskler de getirmektedir. Bu doğrultuda, vergi otoriteleri ve hazırlayıcılar için alan odaklı risk çerçeveleri ve sicilleri geliştirilmiştir.
Yapay Zekanın Vergi Alanındaki Yeri
Yapay zeka, verimlilik ve müşteri memnuniyeti gibi alanlarda devrim niteliğinde fırsatlar sunarken, henüz tam olarak anlaşılmayan riskleri de beraberinde getirmektedir. Hukuk, tıp, sigorta, muhasebe ve finans gibi alanlarda özel risk çerçevelerine ihtiyaç duyulmaktadır.
Vergi sektörü, deterministik girdi-çıktı mantığıyla çalışması ve devasa ölçekteki verileri nedeniyle yapay zeka ile en uyumlu profesyonel alanlardan biri olarak öne çıkmaktadır. Ancak bu alandaki hataların sonuçları yüksek maliyetli olabilmektedir.
Vergi Otoriteleri İçin Risk Sicili
Vergi otoriteleri için hazırlanan risk sicili, bilgi bütünlüğü, adalet ve meşruiyet, güvenlik ve veri, kurumsal kapasite olmak üzere dört ana kategoride yirmi risk alanını kapsamaktadır. Bu riskler, kurumların kendi yapay zeka uygulamalarını güvenli yönetmesini amaçlamaktadır.
Bilgi Bütünlüğü ve Doğruluk Riskleri
Bilgi bütünlüğü kategorisinde; yapay zekanın gerçeğe aykırı ancak ikna edici çıktılar üretmesi yani hallüsinasyon, çıktılarda zamanla meydana gelen sapmalar, açıklanamazlık sorunları ve yapay zeka çıktılarının sorgulanmadan kabul edilmesi gibi kritik riskler yer almaktadır.
Adalet, Meşruiyet ve Güvenlik
Adalet ve meşruiyet başlığı altında farklı vergi mükellefi gruplarına yönelik önyargılı yaklaşımlar ve denetim hedefleme sorunları ele alınmaktadır. Güvenlik ve veri kategorisinde ise veri sızıntıları, prompt enjeksiyonları ve hassas mükellef bilgilerinin tehlikeye girmesi gibi durumlar incelenmektedir.
Kurumsal Kapasite ve Yönetişim
Yapay zeka kullanımı kurumsal kapasiteyi etkileyerek uzmanlık erozyonuna, kapsam genişlemesine ve denetim zafiyetlerine yol açabilir. Bu durum, kurumların yapay zekayı denetleme yeteneğini zayıflatma riski taşır.
Uygulama ve Önceliklendirme Çerçevesi
Risklerin eş zamanlı ve birbiriyle çelişkili olabilmesi nedeniyle, COSO kurumsal risk yönetimi çerçevesi temel alınarak çok boyutlu bir yaklaşım benimsenmiştir. Riskler üç kademeli bir önceliklendirme sistemiyle değerlendirilmektedir.