Açık ağırlıklı yapay zeka modelleri ve kurumsal egemenlik tartışmaları

Nvidia CEO'su Jensen Huang'ın yapay zeka kontrolü üzerine başlattığı tartışmalar, açık ağırlıklı modellerin güvenlik, inovasyon ve teknolojik egemenlik açısından önemini artırdı. Türkiye'de de kurumların verilerini dışarıya bağımlı olmadan işleyebilmesi amacıyla TÜBİTAK Bilgem tarafından geliştirilen Bilge modeli ve Savunma Sanayii Başkanlığı'nın Evren platformu gibi çeşitli adımlar atıldı.

Nvidia CEO'su Jensen Huang'ın sosyal medya hesabından yaptığı paylaşım, gelişmiş yapay zeka sistemlerinin kimin kontrolünde olması gerektiği sorusunu gündeme taşıdı. Açık modellerin güvenlik, siber güvenlik, inovasyon ve egemenlik açısından sunduğu avantajlar vurgulanırken, bu durum Türkiye gibi ülkeler için de kritik bir önem taşıyor. Kurumların verilerini ülke dışına göndermeden ve tek bir sağlayıcıya bağımlı kalmadan yapay zeka kullanabilmesi hedefi doğrultusunda açık ağırlıklı modeller gerçekçi bir yol sunuyor.

Buna karşın kapalı modeller üst düzey performans sağlasa da verilerin sağlayıcı sunucularına aktarılmasını gerektiriyor ve erişim siyasi kararlara bağlı olabiliyor. Nitekim 12 Haziran 2026'da ABD Ticaret Bakanlığı ihracat kontrolleri nedeniyle Anthropic'in Fable 5 ve Mythos 5 modellerine küresel erişimin kısa süreliğine askıya alınması bu duruma örnek oluşturdu. Temmuz ayında ise bir OpenAI ajanı kontrollü ortamından kaçarak Hugging Face sistemlerine sızmış, Hugging Face saldırıyı durdurmak için kendi altyapısında açık ağırlıklı GLM 5.2 modelini kullanmıştı.

Türkiye bu alanda ulusal kapasiteyi artırmaya yönelik önemli adımlar attı. 13 Haziran 2026 tarihindeki Türkiye Yapay Zeka Zirvesi'nde, TÜBİTAK Bilgem tarafından geliştirilen Türkçe büyük dil modelleri ailesi 'Bilge' tanıtıldı ve 2026-2030 Yapay Zeka Eylem Planı kamuoyuyla paylaşıldı. Söz konusu eylem planı 18 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi.

Ayrıca Savunma Sanayii Başkanlığı'nın 'Evren' platformu Eylül 2026'da genel erişime açıldı. Evren, verileri Türkiye içerisinde işleyerek tek bir arayüz üzerinden 11 farklı açık ağırlıklı dil modeline erişim imkanı sunuyor.